Ani işitme kaybı nedir?
Ani işitme kaybı, bir ya da iki kulakta işitmenin birdenbire azalmasıdır. Tıbbi tanım biraz daha net bir ölçüt kullanır: 72 saat içinde gelişen ve işitme testinde art arda en az üç frekansta 30 desibel ya da daha fazla düzeyinde sinirsel (sensörinöral) işitme kaybı. Amerikan Kulak Burun Boğaz ve Baş Boyun Cerrahisi Akademisi Vakfı’nın (AAO-HNSF) 2019 tarihli güncel kılavuzu ve ABD Ulusal İşitme ve İletişim Bozuklukları Enstitüsü (NIDCD) bu tanımı kullanıyor. Kılavuz, uygulamada bu ölçütü tam karşılamayan hafif kayıpların da benzer şekilde ele alınabileceğini not ediyor.
Sinirsel işitme kaybı, iç kulakta ya da işitme sinirinde bir sorun olduğu anlamına gelir. Bu, kulak kiri tıkacı ya da orta kulakta sıvı gibi “iletim” sorunlarından farklıdır; onlar çoğunlukla basit yöntemlerle giderilir. Aradaki ayrımı yapabilmek için de bir uzmanın muayenesi şarttır.
Nasıl fark edilir?
NIDCD’ye göre kişiler ani işitme kaybını çoğunlukla sabah uyandıklarında ya da telefonu o kulağa götürdüklerinde fark eder. Bazı kişiler işitmenin gitmesinden hemen önce kulakta bir “pat” sesi duyduğunu söyler. Belirtiler şunlar olabilir:
- Bir kulakta aniden “tıkanmış”, “pamukla kapanmış” ya da “sualtında” gibi bir his.
- Konuşmaları o kulakla duymakta veya anlamakta belirgin zorluk; telefonda sesin gelmemesi.
- Kulakta dolgunluk hissi.
- Yeni başlayan çınlama ya da uğultu.
- Baş dönmesi veya dengesizlik. Kılavuza göre vakaların yaklaşık %30 ila 60’ında baş dönmesi eşlik eder.
Ağrı olmaması yanıltıcı olabilir. Kulağınız ağrımasa bile ani bir işitme düşüşü ciddiye alınmalıdır.
Ne kadar sık görülür?
AAO-HNSF kılavuzuna göre ABD’de ani sensörinöral işitme kaybı yılda 100.000 kişide 5 ila 27 kişiyi etkiliyor, yani yılda yaklaşık 66.000 yeni vaka söz konusu. NIDCD ise yılda her 5.000 kişiden 1 ila 6’sında görüldüğünü belirtiyor. Hafif ya da kendiliğinden hızla düzelen vakalar doktora yansımadığı için gerçek sayının daha yüksek olabileceği vurgulanıyor. Yani ender bir durum değil, ama yeterince bilinmeyen bir durum.
Nedeni neden çoğu zaman bulunamıyor?
İki kaynağa göre de vakaların yaklaşık %90’ında yeterli incelemeye rağmen belirli bir neden saptanamıyor. Bu durum “idiyopatik” ani işitme kaybı olarak adlandırılır. Bunun hasta ya da hekim hatası olmadığını bilmek önemlidir; nedeni her zaman bulunamıyor diye tedavi ertelenmez.
Bilinen nedenler arasında enfeksiyonlar, kafa travması, otoimmün hastalıklar, işitmeye zarar verebilen bazı ilaçlar, dolaşım sorunları, nörolojik hastalıklar ve Meniere gibi iç kulak rahatsızlıkları sayılıyor. Kılavuz, en acil dışlanması gereken durumlar olarak işitme-denge siniri üzerindeki tümörü (vestibüler schwannoma), inmeyi, kötü huylu hastalıkları, gürültü hasarını ve işitmeye zararlı ilaçları öne çıkarıyor. İşte bu yüzden “kendiliğinden geçer” diye varsaymak yerine muayene gerekir.
Neden acil sayılır?
İşitmenin geri kazanılma olasılığı, tedaviye ne kadar erken başlandığıyla ilişkilidir. Kılavuzdaki başlıca zaman pencereleri şöyle:
- İlk 14 gün: Kılavuz, işitme testinin (odyometri) mümkün olan en kısa sürede ve en geç 14 gün içinde yapılmasını önerir. Kortikosteroid tedavisi için de ilk 2 hafta kritik bir dönemdir; kılavuz bunu bir “seçenek” olarak sunar ve hekimin hasta ile birlikte karar vermesini ister.
- 2 ila 6. hafta: İlk tedaviye rağmen işitme tam düzelmediyse, kılavuz kulak içine steroid uygulaması (intratimpanik steroid, “kurtarma tedavisi”) önerir.
- Hiperbarik oksijen: Steroid tedavisine eklenebilecek bir seçenek olarak ilk 2 hafta içinde, kurtarma tedavisi olarak ise ilk 1 ay içinde sunulabilir.
NIDCD de aynı noktaya işaret ediyor: 2 ila 4 haftadan fazla geciken tedavinin kalıcı kaybı geri döndürme ya da azaltma olasılığı daha düşüktür. Yani kapı kapanmaz ama her geçen gün daralır.
Acil uyarı: Bir ya da iki kulakta ani işitme azalması fark ettiyseniz bir sonraki güne, hafta sonunun bitmesine ya da “biraz daha bakayım” demeye bırakmayın. Aynı gün bir kulak burun boğaz uzmanına ya da acil servise başvurun. İşitme kaybına şiddetli baş dönmesi, yüzde uyuşma ya da kayma, konuşma veya görme bozukluğu, kafa travması eşlik ediyorsa doğrudan acile gidin.
İlk günlerde ne yapmalı, ne yapmamalı?
| Yapın | Yapmayın |
|---|---|
| Aynı gün kulak burun boğaz hekimine veya acile başvurun. | “Kulağıma su kaçtı, birkaç güne geçer” diye beklemeyin. |
| Belirtilerin ne zaman başladığını, tek ya da iki kulak olduğunu, çınlama ve baş dönmesi olup olmadığını not edin. | Kulağa pamuk çubuk, damla ya da evde yapılan karışımlar sokmayın. |
| Kullandığınız ilaçların listesini yanınıza alın (özellikle son günlerde başladıklarınız). | Eski bir antibiyotiği, kortizon ya da ağrı kesiciyi kendi kendinize başlamayın. Steroidin uygun doz ve süresi hekim tarafından belirlenir; şeker hastalığı gibi durumlarda risk taşır. |
| Mümkünse bir yakınınızla gidin ve işitme testini aynı gün yaptırmak isteyin. | Yalnızca internet testine ya da telefon uygulamasına güvenip muayeneyi ertelemeyin. |
| Yüksek ses ve gürültüden kaçının; kulağı dinlendirin. | Bitkisel ürünlere ya da “kulak açan” takviyelere umut bağlayıp zaman kaybetmeyin. |
Doktorda neler yapılır?
- Öykü ve kulak muayenesi: Başlangıç zamanı, eşlik eden belirtiler, ilaçlar ve geçmiş hastalıklar sorulur. Kulak kiri, kulak zarı ve orta kulakta sıvı gibi iletim sorunları değerlendirilir; diyapazonla basit testler yapılabilir.
- Odyometri: Tanıyı kesinleştiren testtir. Kılavuza göre ani işitme kaybından şüphelenilen kişide en geç 14 gün içinde yapılmalıdır; ne kadar erken olursa o kadar iyidir.
- MR (görüntüleme): Kılavuz, sinirsel ani işitme kaybında işitme sinirinin ve beynin arka bölgelerindeki bir sorunu dışlamak için MR (ya da işitme beyin sapı yanıtı testi) önerir. Rutin kan tahlilleri ve rutin kafa tomografisi ise önerilmez; hekim, belirli bir şüphe varsa yönlendirir.
- Tedavi planı ve paylaşılan karar: Steroid (ağızdan veya kulak içine), gerekirse hiperbarik oksijen gibi seçenekler yararları, riskleri ve kanıtın sınırlarıyla birlikte konuşulur. Kılavuz, antiviral, damar genişletici ya da kan pıhtısı eritici ilaçların rutin kullanımını önermiyor.
- Kontrol odyometrisi: Tedavi sonunda ve en geç 6 ay içinde işitme tekrar ölçülür.
İyileşme olasılığı nedir?
NIDCD’ye göre ani işitme kaybı olan kişilerin yaklaşık yarısı işitmesinin bir kısmını ya da tamamını kendiliğinden geri kazanır; bu genellikle ilk bir-iki hafta içinde olur. AAO-HNSF kılavuzu ise literatürde bu oranın %32 ile %65 arasında verildiğini, ancak klinik deneyimin bunun abartılı olabileceğini gösterdiğini belirtiyor. Kimin düzeleceğini önceden bilmek mümkün değil. Kılavuza göre düzelme olasılığı yaşa, başlangıçta baş dönmesi olup olmamasına, kaybın derecesine ve başlangıçtan tedaviye kadar geçen süreye bağlıdır; başlangıçtaki baş dönmesi sıklıkla daha zayıf bir seyirle ilişkilidir. Bu yüzden “belki kendiliğinden geçer” umuduyla beklemek, düzelmeyen gruba girenler için geri dönülmez bir zaman kaybı olabilir.
Çınlama, ani işitme kaybına sık eşlik eder ve işitme düzelse bile sürebilir. Bu konuyu kulak çınlaması yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Kalıcı kayıp kalırsa neler yapılabilir?
İşitme tam düzelmese de yapılabilecek çok şey var. Kılavuz, kalıcı kaybı olan kişilere işitsel rehabilitasyon seçeneklerinin anlatılmasını önerir:
- İşitme cihazı: Etkilenen kulakta kalan işitme yeterliyse cihaz bu kulağı destekler. Kılavuzun aktardığı derlemeye göre amplifikasyon, ani işitme kaybı yaşayanların yaşam kalitesini artırıyor.
- CROS / BiCROS sistemleri: Kayıp çok ileriyse, işitilmeyen taraftaki sesi mikrofonla yakalayıp iyi duyan kulağa ileten cihazlardır.
- Cerrahi seçenekler: Uygun adaylarda koklear implant ya da kemik yoluyla ileten implant gibi seçenekler kılavuzda anılıyor. Bunlar bir kulak burun boğaz ekibi ve odyoloğun değerlendirmesiyle belirlenir.
Hangi seçeneğin size uygun olduğuna işitme testiniz ve günlük yaşam ihtiyaçlarınız birlikte karar verir.
İşitme kontrolü ve danışmaİşitmenizle ilgili sorularınız için bize ulaşınBize ulaşınSık sorulan sorular
Uçak yolculuğundan ya da soğuk algınlığından sonra kulağım kapandı. Ani işitme kaybı mı?
Her tıkanıklık ani işitme kaybı değildir. Kulak kiri, orta kulakta sıvı ya da basınç sorunları da benzer bir his yaratır. Ama aradaki farkı yalnızca muayene ve işitme testi gösterir. Bir kulağınız aniden belirgin biçimde az duyuyorsa beklemeyin.
Hafta sonu ya da gece başladı, pazartesiyi beklesem olur mu?
Hayır. Zaman penceresi ilk iki haftayla sınırlı değil ama her gün önemli. Acil servis, işitme testi ve ilk değerlendirmeyi yapıp sizi uzmana yönlendirebilir.
Her ani işitme kaybı steroid gerektirir mi?
Hayır. Kılavuz steroidi ilk 2 hafta içinde sunulabilecek bir seçenek olarak tanımlar; karar, kaybın düzeyi, yaşınız, eşlik eden hastalıklarınız ve tercihleriniz doğrultusunda hekiminizle birlikte verilir.
Ani işitme kaybı tekrarlar mı?
Kılavuz, hekimin muayenede özellikle iki kulakta birden başlayan, tekrarlayan ya da sinirsel (nörolojik) belirtilerin eşlik ettiği vakaları sorgulamasını önerir; bu durumlar daha ayrıntılı araştırma gerektirebilir. Daha önce ani işitme kaybı yaşadıysanız bunu doktorunuza mutlaka söyleyin.
Kulağım düzeldi, yine de doktora gitmeli miyim?
Evet. İşitmenin kendiliğinden düzelmesi, altta başka bir nedenin olmadığını göstermez. Kılavuz hem tanıyı kesinleştirmek için odyometriyi hem de tedavi sonunda kontrol odyometrisini önerir; düzelmenin gerçek boyutunu da yalnızca bu ölçümler gösterir.
Kaynaklar
- Chandrasekhar SS ve ark. Clinical Practice Guideline: Sudden Hearing Loss (Update). Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 2019;161(1_suppl):S1–S45. PubMed
- NIDCD (NIH). Sudden Deafness. NIDCD sayfası
- AAO-HNSF. Sudden Hearing Loss kılavuzu, özet tablosu. Guideline Central