Şarjlı mı, Pilli mi? İşitme Cihazında Doğru Seçim

İki enerji kaynağı, iki farklı kullanım alışkanlığı

Bugün satılan işitme cihazlarının enerjisi iki yoldan gelir. Birincisi, cihazın pil bölmesine takılan ve bitince değiştirilen tek kullanımlık çinko-hava pilleridir. İkincisi, cihazın içinde duran ve geceleri şarj kutusunda dolan lityum-iyon bataryadır. Ses kalitesini ya da işitme kaybını doğrudan belirleyen bir fark değildir bu; fark, günlük alışkanlıklarınızda ortaya çıkar. Pil değiştirmeyi her hafta yapar mısınız, yoksa her akşam cihazı kutuya koymak size daha mı kolay gelir?

Cihaz tiplerinin (kulak arkası, kanal içi vb.) farkını merak ediyorsanız işitme cihazı tipleri yazımıza göz atabilirsiniz. Aşağıda yalnızca enerji kaynağına odaklanıyoruz.

Pilli cihazlar: çinko-hava pili nasıl çalışır?

İşitme cihazı pilleri havayla çalışır. Pilin üzerindeki küçük yapışkan bandın altında, havanın içeri girmesini sağlayan minik delikler vardır. Bandı çıkardığınızda hava pile girer ve kimyasal tepkime başlar; yani pil bandı soyduğunuz anda çalışmaya başlar. Bu yüzden yedek pilleri bandı çıkarmadan, orijinal ambalajında, oda sıcaklığında saklamak gerekir. Çıkarılan bandı geri yapıştırmayın.

Bandı çıkardıktan sonra pili hemen takmak yerine 1–2 dakika bekleyin. Bazı kaynaklar 5 dakikaya kadar bekleme önerir. Pil üreticisi Rayovac’ın verdiği bilgiye göre pil, havayla bir dakika temas ettikten sonra yaklaşık 1,4 volta ulaşırken kapalı hâlinde 1,0–1,25 volt düzeyindedir. Bekleme, pilin tam güce çıkmasına ve ömrünün biraz uzamasına yardımcı olur. Elinizdeki pilin ambalajında üretici bir süre belirtmişse onu esas alın.

Pil boyları ve renk kodları

Dört standart boy vardır ve her birinin ambalajı bir renkle işaretlenir. Hangi boyun kullanılacağını cihazın pil bölmesi belirler; cihazınıza başka boy sığmaz.

*Günde yaklaşık 16 saat kullanıma göre genel aralıklardır. Cihazın gücüne ve kullanımınıza göre değişir. Kaynak: NCOA, Miracle-Ear.

Boy büyüdükçe pil daha fazla enerji taşır; bu yüzden güçlü cihazlar daha büyük pil kullanır. Örneğin sitemizde yer alan Rexton BiCore B HP kulak arkası modeli için üretici, ses aktarımı olmadan 227 saate kadar kullanım bildiriyor; bu, günde 16 saat takıldığında yaklaşık iki haftaya denk gelir.

Pil ömrünü ne etkiler?

• Cihazın gücü ve işitme kaybının derecesi: Kayıp ağırlaştıkça cihazın daha fazla güç harcaması gerekir.
• Günlük kullanım süresi: Sabahtan geceye takılan bir cihaz, birkaç saat takılandan çok daha hızlı tüketir.
• Telefondan ses aktarımı (Bluetooth): Müzik, telefon görüşmesi ve video sesini doğrudan cihaza aktarmak daha yüksek akım gerektirir. Üreticilerin kendi değerleri de bunu gösterir: Widex Moment BTE R D şarjlı modeli ses aktarımı olmadan 37 saate kadar, 8 saat ses aktarımıyla 24 saate kadar çalışır.
• Gürültülü ortam: Restoran ya da kalabalık gibi sesli ortamlar pili daha çok yorar.
• Sıcaklık ve nem: Rayovac’a göre pillerin en iyi çalıştığı sıcaklık 10–25 °C aralığıdır. Çok kuru ortam pili kurutur, çok nemli ortam yoğuşma yaparak zarar verir. Yüksek rakım da pilin verimini düşürebilir.
• Pilin tazeliği: Kullanılmamış çinko-hava pili de zamanla enerji kaybeder; yıllık kayıp genellikle %10’un altındadır. Son kullanma tarihine bakın.

Şarjlı cihazlar: gerçekte ne kadar dayanır?

Şarjlı cihazlarda lityum-iyon batarya cihazın içindedir; geceleri şarj kutusuna koyarsınız, sabah dolu alırsınız. Kuzey Karolina Üniversitesi (UNC) işitme merkezi, bu cihazların günlük şarjla genellikle 18–22 saat çalıştığını, bu sürenin ses aktarımı kullanımına göre değiştiğini belirtiyor. Yani amaç, uyanık geçirdiğiniz tüm günü tek şarjla çıkarmaktır; bu çoğu kişi için yeterlidir.

Üreticiler kendi modelleri için daha ayrıntılı değerler veriyor. Aşağıdakiler sitemizde yer alan modellerden, üretici bilgisi olarak alınmıştır; gerçek süre kullanıma göre değişir:

Görüldüğü gibi bir günü rahatça çıkarmak mümkündür; ama süre modelden modele 24 ile 51 saat arasında değişir. Ses aktarımını çok kullanıyorsanız bildirilen “en yüksek” değeri değil, ses aktarımı dâhil değeri esas alın.

Şarj kutusu, taşınabilir şarj ve seyahat

Şarjlı cihazların çoğu bir şarj kutusuyla gelir; kutu hem şarj eder hem de cihazı korur. Bazı kutuların içinde kendi bataryası vardır. Üreticilerin bildirdiğine göre Widex SmartRIC’in taşınabilir kutusu yaklaşık bir haftalık, Rexton M-Core SR’ın taşınabilir şarj ünitesi 4 güne kadar şarj taşır; Signia Styletto IX’in kablosuz taşınabilir kutusu ise cihazları 5 kez daha şarj edebilir. Böylece hafta sonu tatilinde ya da elektrik kesintisinde bile cihazlarınız boşalmaz. UNC de pek çok üreticinin seyahat şarj üniteleri sunduğunu, ayrıca USB uyumlu bir şarj kaynağının da kullanılabildiğini belirtiyor. Kutunun kendi bataryasını tamamen boşaltmamak gerekir.

Şarjlı bataryanın yıllar içindeki ömrü

Her şarj edilebilir batarya gibi işitme cihazlarındaki lityum-iyon batarya da zamanla kapasite kaybeder: aynı süre için daha sık şarj etmeniz gerekir. UNC, bu bataryaların ortalama yaklaşık 3 yıl sonra değişmesi gerekebildiğini, bazılarının 5 yıldan fazla da dayanabildiğini söylüyor. Cihazınız tam şarja rağmen gün sonuna ulaşamıyorsa (UNC, şarj başına süre 6 saatin altına düşerse işitme merkezine başvurulmasını öneriyor) kontrol ettirin. Batarya değişiminin nasıl yapıldığı ve ne kadar sürdüğü modele göre değişir; satın almadan önce sorun.

Artılar ve eksiler

Bazı modeller hem pilli hem şarjlı olarak üretilir; örneğin Rexton M-Core R’ın lityum-iyon şarjlı sürümünün yanı sıra 312 pilli (telebobinli) sürümü vardır. UNC ise belirli bir cihazı şarjlı seçtikten sonra aynı cihazda gerektiğinde pile geçilemeyebileceğini hatırlatıyor. Karar vermeden önce cihazın yedek planını sorun.

Kime hangisi uygun olabilir?

• El becerisi ya da görmesi zayıf olanlar: Düğme pil çok küçüktür. Titreme, eklem sorunları ya da zayıf görme varsa şarjlı cihaz çoğu zaman kolaylık sağlar.
• Sık seyahat edenler: Taşınabilir şarj kutusu, pil stoku taşımaktan pratik olabilir. Şarj kaynağı bulunamayacak uzun yolculuklarda ise yedek pil daha güvenli olabilir.
• Uzun ve yoğun günler: Gün boyu ses aktarımı kullananlar için şarjlı cihazın bildirilen süresini ses aktarımı dâhil değerle kontrol etmek gerekir; pilli cihazda ise yedek takmak birkaç saniyelik iştir.
• Çocuklar: Çocuk cihazlarında pil kapağı kilidi gibi seçenekler bulunur (örneğin Rexton BiCore B M). Şarjlı cihazlarda pil bölmesinin hiç açılmaması da güvenlik avantajıdır.
• Güçlü cihaz gerektiren kayıplar: Şiddetli ve ileri kayıp için güçlü kulak arkası modellerin bir kısmı pillidir (örneğin Rexton BiCore B HP) ve günlerce yeter. Şarjlı güçlü modeller de vardır (örneğin Signia Motion Charge&Go P X ve SP X); seçenek cihaz ailesine göre değişir.
• Çok küçük, az görünen cihaz isteyenler: En küçük cihazlar boy 10 ya da 312 gibi küçük piller kullanır; küçük gövdeli şarjlı modeller de vardır (örneğin Signia Silk Charge&Go IX), seçenek modele göre değişir.

Son kararı işitme kaybınız, kulağınızın yapısı, günlük programınız ve elinizin becerisi birlikte belirler. Bir odyologla görüşüp her iki seçeneği elinize alarak denemek en sağlıklısıdır.

Pil güvenliği: çocuk ve evcil hayvanlar

Düğme piller, yutulduğunda tehlikelidir. Yemek borusunda takılan bir pil, tükürükle temas edip elektrik akımı oluşturarak 2 saat gibi kısa sürede ciddi yanıklara yol açabilir. İşitme cihazı pilleri 20 mm’lik madeni para büyüklüğündeki lityum pillerden küçüktür; ABD Ulusal Zehir Merkezi (National Capital Poison Center) rehberi bunları “küçük pil” (12 mm ve altı) olarak ele alır. Ama yine de acil bir durumdur.

• Cihazı, yedek pilleri ve kullanılmış pilleri çocukların ve evcil hayvanların göremeyeceği, ulaşamayacağı yerde, kilitli bir kutuda saklayın. İlaç kutusuyla karıştırılabilecek şekilde saklamayın.
• Kullanılmış pili cebe, masaya ya da çöpe değil, kapalı bir kaba koyun.
• Çocuğun cihazında pil bölmesi kilidi varsa mutlaka etkinleştirin.
• Pil yutulduğundan şüphelenirseniz belirti beklemeyin, hemen acile gidin ya da 112’yi arayın. Kusturmaya çalışmayın; röntgen çekilene kadar yiyecek ve içecek vermeyin. Yanınıza benzer bir pil ya da ambalajını alın. 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi de 7 gün 24 saat danışmanlık verir, ama bu aramayı acile gitmeyi geciktirmek için kullanmayın.
• Evcil hayvanlar pilleri yutabilir ve yemek borusunda yanık oluşabilir (ASPCA). Hayvanınız pil yuttuysa belirti beklemeden veteriner hekime ulaşın.

Atık pil nereye atılır?

Kullanılmış pilleri çöpe, toprağa ya da kanalizasyona atmayın, yakmayın. Türkiye’de atık pil toplama çalışmalarını yürüten TAP’ın (Taşınabilir Pil Üreticileri ve İthalatçıları Derneği) bilgisine göre PTT şubeleri, okullar, üniversiteler, muhtarlıklar ve birçok market zincirinde atık pil toplama noktaları bulunuyor; en yakın noktayı TAP’ın internet sitesinden bulabilirsiniz. Pili ayrı kapta biriktirip kutu dolunca götürmek pratiktir. Eski şarjlı bir cihazı da çöpe atmadan önce satın aldığınız merkeze danışın.

SGK’nın işitme cihazı pili için katkısı vardır; ayrıntılar SGK yazımızdadır.

Sık sorulan sorular

İşitme cihazı pili kaç gün gider?

Pilin boyuna, cihazın gücüne ve günlük kullanıma göre değişir. Günde yaklaşık 16 saat kullanımda genel aralıklar şöyledir: 10 boy (sarı) yaklaşık 3–7 gün, 312 boy (kahverengi) 3–10 gün, 13 boy (turuncu) 6–14 gün, 675 boy (mavi) 9–20 gün. Telefondan ses aktarımı, gürültülü ortamlar ve ileri derecede kayıp süreyi kısaltır.

İşitme cihazı pili şarj edilir mi?

Hayır. Pilli cihazlarda kullanılan çinko-hava düğme piller tek kullanımlıktır ve şarj edilmez; bitince yenisiyle değiştirilir, eskisi atık pil kutusuna atılır. Şarj özelliği isteniyorsa baştan şarjlı bir cihaz seçilir; bu cihazlar geceleri kendi kutusunda şarj olur.

Pilli cihazdan şarjlı cihaza geçmek mümkün mü?

Cihazın modeline bağlıdır. Bazı cihaz ailelerinin hem pilli hem şarjlı sürümü vardır, ancak bir cihazın enerji kaynağını sonradan değiştirmek her zaman mümkün olmaz. Cihazınızı yenilerken tercih edebilirsiniz; odyoloğunuza hangi seçeneklerin olduğunu sorun.

Şarjlı cihaz geceleyin şarj olurken ben kullanamaz mıyım?

Cihaz şarjdayken takılamaz. Çoğu kişi bunu uyku saatlerine denk getirir. Hızlı şarj özelliği olan modellerde yarım saatlik şarj birkaç saat kullanım sağlayabilir (Widex SmartRIC için yaklaşık 8 saat, Rexton BiCore R-Li için yaklaşık 6 saat bildiriliyor).

Yedek pilleri buzdolabında saklamalı mıyım?

Hayır. Üreticiler yedek pillerin orijinal ambalajında, oda sıcaklığında saklanmasını öneriyor.

Hangisi daha ekonomik?

Net bir yanıt vermek zor: pilli cihazda sürekli pil alırsınız, şarjlı cihazda bu masraf yoktur ama batarya yıllar içinde değişebilir. SGK pil katkısı vardır; ayrıntılar SGK yazımızda.

Kaynaklar

• NCOA. Hearing Aid Batteries: Types, Sizes, Lifespan, and Buying Guide. NCOA sayfası
• Miracle-Ear. Hearing aid battery sizes and types. Sayfa; How to change hearing aid batteries. Sayfa
• Rayovac. Factors affecting hearing aid battery life. Sayfa
• UNC Health Sciences, Hearing Aid Technology Updates: Rechargeable Hearing Aids. Sayfa
• National Capital Poison Center. Button battery ingestion triage and treatment guideline. Kılavuz; Button batteries can kill children. Sayfa
• TAP. Düğme veya para biçimindeki pillerin yutulması. Sayfa; Atık pillerin bertaraf ve geri dönüşümü. Sayfa
• ASPCA. The Dangers of Batteries and Your Pets. Sayfa
• NTV. 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ne günde bin çağrı. Haber
• Cihaz süreleri: Widex, Signia, Rexton ve Audibel’in model bilgileri (üretici verileri).