Spor, Ter, Nem ve Yaz Aylarında İşitme Cihazı: Koruma Rehberi

Ter ve nem işitme cihazı için neden sorun?

Bir işitme cihazı, gün boyu kulağın üzerinde ya da içinde duran, sıcak ve nemli bir ortamda çalışan hassas bir elektronik cihazdır. Mikrofon girişleri, hoparlör ve pil ya da şarj temasları küçücük; terin ve nemin de girebileceği kadar küçük aralıklar var.

Danimarka Teknik Üniversitesi’nden Yadav ve Ambat’ın 2023’te Materials and Corrosion dergisinde yayımlanan çalışması bu konuda çarpıcı. Araştırmacılar Avrupa, ABD ve Japonya’dan arızalı işitme cihazlarını elektron mikroskobuyla incelediler. Bileşenlerdeki korozyon arızalarının çoğunun, insan terindeki yüksek klorür ve ortam koşullarının bir arada bulunduğu durumlarda oluştuğunu bildirdiler. Lehim uçları, pil temasları, LED’ler ve kablosuz bağlantı bobinleri üç bölgede de sık arızalanan parçalardı. Yani terin asıl zararı sadece “ıslatması” değil, tuzlu ve aşındırıcı bir kalıntı bırakmasıdır.

Günlük bakımın ayrıntıları işitme cihazı bakımı yazımızda var. Burada özellikle yaz, spor ve su konularına odaklanıyoruz.

IP derecesi (IP68) gerçekte ne anlama gelir?

IP kodu, Ingress Protection (giriş koruması) sözcüklerinin kısaltmasıdır ve elektrikli cihaz gövdelerinin toza ve suya karşı korumasını sınıflandıran IEC 60529 standardına dayanır. Kod iki rakamdan oluşur:

• İlk rakam (toz): 0’dan 6’ya gider; 6 “toz geçirmez” demektir.
• İkinci rakam (su): 0’dan 9’a gider. Rakam büyüdükçe daha zorlu bir test geçilmiştir.

Bu yüzden “IP68” yazan bir işitme cihazı, toza karşı tam korumalı ve üreticinin belirlediği koşullarda sürekli suya batırılmaya dayanıklı bulunmuştur. Ancak bu bir “her koşulda suda kullanılabilir” belgesi değildir:

• Test temiz suyla yapılır. Tuzlu suya, yağlara ve çözücülere karşı koruma, derecelendirmeyle garanti edilmez. Klorlu havuz suyu ve sabunlu duş suyu da bu testin parçası değildir.
• Derinlik ve süre üreticiye bağlıdır. Sekizinci derece için tek bir ortak süre yoktur; kılavuzda ne yazıyorsa o geçerlidir.
• Dereceler birbirini kapsamaz. IPx8 olan bir cihaz, su jetlerine dayanıklı olmak zorunda değildir.

Üreticiler de buna uygun davranır: IP68 dereceli cihazlar için bile duş, yüzme ve buhar odası öncesinde çıkarılmasını önerir. Yani doğru ifade “su geçirmez” değil, “suya ve tere dayanıklı”dır. Sizin cihazınızın hangi derecede olduğunu ve neye izin verildiğini kullanım kılavuzundan ya da merkezinizden öğrenin.

Spor sırasında işitme cihazı kullanmak

Çoğu modern cihaz, tempolu bir yürüyüşün ya da salon antrenmanının terine dayanacak şekilde tasarlanır. Kullanıp kullanmamak yerine nasıl koruyacağınız daha önemli. Sporda duymanın faydası da var: arkadaşınızın sesini, antrenörün uyarısını, çevredeki gelişmeleri duymak keyif ve güvenlik katar.

Ter bandı ve kılıf

Alından ve kulak çevresinden süzülen ter, mikrofon ve ses çıkış deliklerine ulaşmadan emilebilir. Bunun için spor bandı (ter bandı) ya da cihaz üzerine geçen ince koruyucu kılıflar kullanılabilir. İngiltere Ulusal Sağır Çocuklar Derneği (NDCS), terin, nemin, kirin ve tozun cihaza ulaşmasını azaltmak için bu tür kılıfları özellikle sahil ve spor için öneriyor. Hangi kılıfın veya bandın cihazınıza uygun olduğunu merkezinizden sorun.

Emniyet klipsi ve tutucular

Koşu, tenis ya da salon antrenmanında ani hareketler cihazı yerinden oynatabilir; düşen cihaz hem kaybolur hem kırılır. Cihaz ile giysi ya da saç arasına bağlanan küçük emniyet klipsleri ve cihazı kulağa sabitleyen tutucular bunu önler. Sporcu bandanaları ve cihazı cebe alan baş bantları da kullanılıyor; işitme implantı üreticileri bu tür bantları, cihazı yerinde tutup nemden korumak için öneriyor.

Bisiklet ve kask

Kask sıkı ve rahat oturmalı, ama kulağın üzerindeki ya da arkasındaki cihaza bası yapmamalı. İşitme implantı üreticilerinin bisiklet kasklarıyla ilgili önerisi, kulak çevresinde “geniş boşluk” bırakan kasklar seçmek yönünde; aynı mantık kulak arkası cihazlar için de geçerli. Kask taktıktan sonra aynada ve elinizle cihazın yerinden oynamadığını, ıslık yapmadığını kontrol edin. Gözlük ya da şapka çıkarırken cihazın takılıp düşmediğinden emin olun.

Tenis, golf ve temaslı sporlar

Tenis ve golfte güneş şapkası ya da vizör ve bir ter bandı işinizi görür. Futbol ya da ragbi gibi başa darbe riski olan sporlarda NDCS, cihaz tutucuları veya koruyucu başlık kullanmayı önerir. Riskin büyük olduğu durumlarda cihazı çıkarmak daha güvenli olabilir; bu durumda arkadaşlarınızla ve antrenörle iletişim planı yapın.

Antrenman sonrası

1. Cihazı çıkarın, kuru ve yumuşak bir bezle silin; kulak ucundaki ve kalıptaki teri temizleyin.
2. Pilli cihazda pil kapağını açın, pili çıkarın ve kapağı açık bırakın.
3. Geceyi kurutma kutusunda geçirmesini sağlayın.

Deniz, havuz ve plajda cihaz

Yaz tatilinde cihazın karşı karşıya olduğu tehlikeler birbirini besler: tuz, kum, güneş kremi ve sıcak. Üreticilerin plaj önerileri şunlardır:

• Tuzlu su: Cihazın içinde tuz kristalleri bırakabilir. Denize ya da havuza girmeden önce cihazı çıkarın ve sağlam bir kapta saklayın.
• Kum: Mikrofon girişlerini tıkayabilir. Elleriniz kumluyken cihaza dokunmayın; önce ellerinizi havluyla silin, takmadan önce üzerindeki kumu yumuşak bir fırça ya da bezle alın.
• Güneş kremi ve böcek kovucu: Mikrofonları tıkayabilir ve cihazın dış kabuğuna zarar verebilir. Önce kremi sürün, ellerinizi yıkayın, sonra cihazı takın.
• Sıcak: Güneşte park edilmiş araçta, camın kenarında ya da plaj çantasında cihaz bırakmayın. Aşırı sıcaktan hem cihaz hem pil zarar görür.
• Taşıma kutusu: Plaj çantanızda gölgede duran küçük bir kapalı kutu işi çözer.

Suda iletişim konusunu da unutmayın: cihazsız olduğunuz sürede arkadaşlarınıza duyamayabileceğinizi söyleyin, bir işaret belirleyin ya da sahilde kalacak biriyle anlaşın.

Kurutma kutusu ve elektrikli kurutucu

Terleyen, nemli bir iklimde yaşayan ya da düzenli spor yapan biriyseniz kurutucu iyi bir yatırımdır. İki ana tür var:

Bazı işitme merkezleri ayrıca ısı ve azaltılmış basınçla çalışan profesyonel kurutma cihazları kullanır. Cihazınıza hangi kurutucunun uygun olduğunu ve kurutma süresini merkezinizden sorun; her model için aynı kutu uygun olmayabilir.

Şarjlı ve pilli cihazda nem farkı

Pilli (çinko-hava) cihazlarda nem iki yoldan zarar verebilir: pil bölmesindeki temasları aşındırır, pil sızıntısı ise mikrofonu bozabilir. Yadav ve Ambat’ın çalışması, çinko-hava pillerinden sızan potasyum hidroksitin ek mikrofon arızalarına neden olduğunu da bildiriyor. Pil kapağını geceleri açık bırakmak nemin çıkmasına yardımcı olur.

Şarjlı cihazlarda pil sızıntısı sorunu yok, ama şarj temas noktaları nemden etkilenir. Cihazı ve şarj kutusunu şarj öncesinde kuru tutun; şarj ünitesini güneşe bırakmayın, temizlerken şarj yuvalarına sıvı girmesine izin vermeyin. İki sistemin avantajları için şarjlı mı, pilli mi yazımıza bakabilirsiniz.

Cihaz ıslanırsa ne yapmalı, ne yapmamalı?

Cihazı duşa ya da havuza takmayı unutmak herkesin başına gelebilir. İlk dakikalar önemli:

Tuzlu suya ya da klorlu havuz suyuna düşen cihazlarda sorun hemen görünmeyebilir. Tuz ve klor, kuruyan cihazın içinde kalıntı bırakır; bu yüzden cihaz çalışıyor görünse bile merkezinizde kontrol ettirmek iyi fikirdir. Su hasarının garanti ya da sigorta kapsamında olup olmadığını da öğrenin.

Yüzme sonrası kulak bakımı ve dış kulak iltihabı riski

Cihazı çıkarsanız bile kulağınız suyla temas etmiş olabilir. Kulak kanalında kalan nem, dış kulak yolunun iltihabına (halk arasında “yüzücü kulağı”, tıpta otitis externa) yol açabilir. NHS, dış kulak iltihabının nedenleri arasında suyu ve kulak tıkaçlarını da sayar; bu yüzden kulak kanalının nemli kalmaması önemlidir. İltihabın türlerini kulak iltihapları yazımızda bulabilirsiniz.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) şu önlemleri sıralıyor:

• Yüzerken bone, kulak tıkacı ya da kişiye özel yüzme kalıbı kullanın.
• Sudan sonra başınızı yana eğerek suyun boşalmasını bekleyin; kulağı havluyla iyice kurulayın.
• Su kaldıysa saç kurutma makinesini en düşük ısı ve hızda, kulaktan birkaç santim uzakta tutarak kullanabilirsiniz.
• Kulak kirini temizlemeye çalışmayın, kulağa kulak çubuğu ve benzeri nesne sokmayın.

Kulak kurumadan cihazı takmayın. Kulak ağrısı (özellikle kulağı çekince artan), kaşıntı, akıntı, kızarıklık ya da şişlik varsa doktora başvurun. İngiltere’nin ulusal sağlık hizmeti NHS, kulak ağrısı üç gün içinde geçmezse doktora gidilmesini; kulak çevresinde şişlik veya kulaktan sıvı gelmesi durumunda ise hızlı (acil) değerlendirme yapılmasını öneriyor. İltihap varken suya girmeyin ve cihazı nasıl kullanacağınızı hekiminize sorun.

Kulak kurutma damlaları herkes için uygun değildir; kulak zarında delik ya da kulakta tüp varsa kullanılmamalıdır. Kullanmadan önce hekiminize danışın.

Yaz için kısa kontrol listesi

• Cihazınızın IP derecesini ve neye izin verildiğini kılavuzdan öğrenin.
• Spor için ter bandı, kılıf ya da emniyet klipsi edinin.
• Her akşam silin ve kurutma kutusuna koyun; pilli cihazda pil kapağını açın.
• Plajda yanınızda sağlam bir taşıma kutusu bulundurun.
• Cihazı sıcak araçta ve güneşte bırakmayın.
• Yaz başında ve sonunda merkezinizde bakım ve nem kontrolü yaptırın.

Sık sorulan sorular

IP68 yazıyorsa cihazla yüzebilir miyim?

Hayır. IP68 temiz suda laboratuvar testinden geçtiğini gösterir; tuz, klor ve sabunu kapsamaz. Üreticiler yüzme ve duş öncesinde cihazın çıkarılmasını önerir.

Yağmurda ya da ter içinde cihaz takabilir miyim?

Dayanıklı cihazlar ter ve hafif yağmura göre tasarlanır. Yine de ıslandıktan sonra silin ve kurutun; nem birikmesine izin vermeyin.

Kurutma kutusu şart mı?

Zorunlu değil, ama terleyenler, nemli iklimde yaşayanlar ve spor yapanlar için faydalıdır. Merkezinize hangi türün uygun olduğunu sorun.

Cihaz ıslandıktan sonra çalışıyor. Yine de servise götürmeli miyim?

Özellikle tuzlu ya da klorlu suya düşmüşse evet. Nemin ve tuzun etkisi geç ortaya çıkabilir; kontrol, arızayı erken yakalamanıza yardımcı olur.

Cihazı sporda hiç takmamak daha mı iyi?

Bu kişiye ve spora bağlıdır. Çoğu kişi tempolu yürüyüş, koşu ve salon çalışmasında cihazı korumalarla birlikte kullanır; başa darbe riski olan sporlarda çıkarmak daha güvenli olabilir. Kararı odyoloğunuzla birlikte verin.

Kaynaklar

• Yadav A, Ambat R. A comparative study on corrosion failure analysis of hearing aid devices from different markets. Materials and Corrosion, 2023;74(1):159–173. DTU Orbit
• IEC 60529: Degrees of protection provided by enclosures (IP Code). IEC
• CDC. Preventing Swimmer’s Ear. CDC sayfası
• NHS. Ear infections. NHS sayfası
• NIDCD (NIH). Hearing Aids. NIDCD sayfası
• NDCS. When hearing aids can and cannot be worn. NDCS sayfası
• Martinson E. My Hearing Aids Got Wet: Now What? Hearing Health Foundation, 2020. Yazı
• Hay M. Moisture and hearing aids. Hearing Review, Haziran 2021. Yazı
• Oticon. How to take good care of hearing aids (üretici destek sayfası). Destek sayfası
• Audibel. Are there waterproof hearing aids? (IP kodları ve su maruziyeti). Sayfa
• Audika. What to do when hearing aids get wet. Sayfa
• UHC Hearing. How to keep your hearing aids in good shape all summer long. Sayfa; What to do if your hearing aids get wet. Sayfa
• Amplifon. Exercising with hearing aids. Sayfa; Soundly. Exercise with hearing aids. Sayfa
• MED-EL. Sports with a hearing implant (kask ve baş bandı önerileri). Blog
• Audioservice. Charging troubleshooting (şarj ve nem). Sayfa