BERA, Timpanometri ve Diğer İşitme Testleri: Hangi Test Ne Ölçer?

Kısa cevap

BERA testi nedir? BERA (uluslararası adıyla ABR), sesin kulaktan beyin sapına giden yolundaki elektriksel yanıtı ölçen bir işitme testidir. Başa ve kulak çevresine küçük yapışkan elektrotlar konur, kulaklıktan verilen seslere karşı beynin yanıtı bilgisayara kaydedilir; kişinin “duydum” diye yanıt vermesi gerekmez.

Bu yüzden BERA en çok bebeklerde ve davranışsal testin yapılamadığı çocuklarda başvurulan yöntemdir. Testin en önemli şartı hareketsizliktir; bebeklerde çoğu kez uykuda, daha büyük çocuklarda gerektiğinde sedasyonla yapılır. Hangi testin sizin için gerektiğine odyolog ve hekim karar verir. Çocuklarda ilk tarama ve takip için 1-3-6 kuralı yazımıza da bakabilirsiniz.

Neden tek bir işitme testi yetmez?

Kulak üç ayrı bölümden oluşur: dış kulak, orta kulak ve iç kulak; arkasında da sesi beyne taşıyan sinir yolu vardır. Kulaklıkla yapılan saf ses testi “hangi sesleri duyuyorsunuz?” sorusunu yanıtlar, ama sorunun nerede olduğunu tek başına göstermez. Bu nedenle odyologlar çoğu kez birkaç testi bir arada kullanır.

Özellikle bebeklerde kullanılan bu yaklaşımın bir adı da var: çapraz doğrulama ilkesi. Amerikan Odyoloji Akademisi (AAA) çocuk değerlendirmesinde tek bir yönteme dayanmak yerine davranışsal ve fizyolojik testlerin birbirini doğrulamasını, gerektiğinde elektrofizyolojik testlerin de eklenmesini öneriyor.

Saf ses odyometrisini, hazırlığını ve odyogramın nasıl okunduğunu ayrı bir yazıda anlattık: İşitme Testi Nasıl Yapılır? Odyometri Adım Adım. Bu yazıda onun yerine, geri kalan testlere odaklanıyoruz.

Timpanometri: orta kulağın hareketi

Timpanometri, kulak zarının ve orta kulağın ne kadar iyi hareket ettiğini ölçer. Kulak girişine yumuşak uçlu küçük bir prob yerleştirilir; prob bir ses verir, kanaldaki hava basıncını hafifçe değiştirir ve zarın tepkisini kaydeder. Cleveland Clinic’in tarifiyle test kulak başına birkaç dakika sürer, çok güvenlidir ve en fazla geçici bir basınç ya da dolgunluk hissi verir.

Sonuç bir eğri olarak çıkar (timpanogram):

• Tip A: Dağ biçimli, normal bir eğri; orta kulak beklenen gibi çalışıyor.
• Tip B: Düz çizgi; zarın arkasında sıvı ya da benzeri bir engel olabilir.
• Tip C: Eğrinin kayması; nezle, sinüzit ya da kulak iltihabı gibi durumlarda görülen orta kulak basıncı değişikliğini düşündürür.

Bu test özellikle iletim tipi işitme kaybından şüphelenildiğinde ve çocuklarda konuşmayı etkileyebilecek orta kulak sıvısını yakalamada işe yarar. Neden “iletim” ve “sensörinöral” kayıpların farklı olduğunu merak ediyorsanız işitme kaybı türlerini anlattığımız yazıya bakabilirsiniz.

Bebeklerde fark: Altı aydan küçük bebeklerde standart (226 Hz) prob sesi yanıltıcı sonuç verebildiği için AAA kılavuzu daha yüksek frekanslı, 1000 Hz’lik prob sesini öneriyor. 2019 JCIH bildirisi bunu dokuz aya kadar öneriyor.

Akustik refleks: kulağın koruma refleksi

Yüksek bir sesle karşılaşınca orta kulaktaki küçük bir kas kasılır. Akustik refleks testi, timpanometrideki aynı probla bu kasılmanın olup olmadığına bakar. Amerikan Konuşma-Dil-İşitme Derneği’ne (ASHA) göre normal refleks eşikleri saf seslerde kabaca 85–100 dB SPL arasındadır.

Refleksin hiç alınamaması ya da çok yüksek şiddette alınması orta kulak sorununu, iç kulak ya da sinir yolundaki bir değişikliği düşündürebilir. Bu yüzden tek başına tanı koydurmaz; diğer testlerle birlikte yorumlanır. AAA belgesi, işitsel nöropati kuşkusunda refleksin neredeyse her zaman alınamadığını ya da yüksek çıktığını, bu nedenle OAE ile birlikte değerlendirildiğini belirtir.

OAE: iç kulağın verdiği yankı

Sağlıklı bir iç kulak (koklea) sesi alırken kendisi de çok kısık bir “yankı” üretir; buna otoakustik emisyon denir. Küçük bir probdan kısa sesler verilir, aynı prob bu yankıyı kaydeder. Test, iç kulağın dış tüy hücrelerinin çalışıp çalışmadığını gösterir. Kayıt hızlı alınır ve AAA’ya göre genellikle sedasyon gerektirmez; bebekler emzirme sonrası ya da uyku saatinde sakin kaldığında daha temiz kayıt alınır.

OAE’nin önemli sınırları vardır:

• Yankının alınamaması işitme kaybı olduğunu düşündürür; ASHA destekli bir kaynağa göre bu, yaklaşık 25–30 dB’in üzerinde bir kayba işaret edebilir, ancak kaybın derecesini söylemez.
• Kulak kiri ya da orta kulak sıvısı yankıyı engelleyebilir. AAA, OAE sonucunun ancak orta kulak sorunu yoksa duyusal kayıp olasılığı hakkında bilgi verdiğini vurgular.
• İşitme siniri ya da sinir yolunda sorun olan çocuklarda OAE normal çıkabilir; ASHA bunu açıkça belirtir. Bu yüzden OAE’nin normal olması tek başına “işitme tamam” demek değildir.

OAE en çok yenidoğan taramasında bilinir. Hastanedeki tarama sürecinin ayrıntılarını yenidoğan ve çocuklarda işitme taraması yazımızda bulabilirsiniz. AAA aynı zamanda OAE’nin, kulağa zarar verebilecek ilaç tedavileri (örneğin kemoterapi ya da bazı antibiyotikler) gören çocuklarda iç kulak işlevini izlemekte kullanılabildiğini belirtir.

BERA (ABR): sesin beyin sapına yolculuğu

Türkiye’de BERA, uluslararası adıyla ABR (auditory brainstem response) testi, sesin kulaktan beyin sapına giden yolundaki elektriksel yanıtı ölçer. Başa ve kulak çevresine küçük yapışkan elektrotlar konur; kulaklıktan ya da küçük bir uçtan tıklama ya da kısa ton sesleri verilir, bilgisayar yanıtı kaydeder. Test sırasında kişinin “duydum” diye yanıt vermesi gerekmez.

Tıklama sesleriyle yapılan ABR genel bir yol değerlendirmesi, kısa ton demetleriyle (tone burst) yapılan ABR ise farklı frekanslar için işitme düzeyi tahmini sağlar. AAA, tanı amacıyla tıklama sesinin ton demetlerinin yerine geçemeyeceğini, ama işitsel nöropati şüphesinde tıklama ABR’sinin kullanıldığını yazar.

Bebek ve çocuklarda BERA

BERA, yenidoğan taramasından geçemeyen ya da davranışsal test yapılamayan çocuklarda en çok başvurulan yöntemdir. En önemli şartı hareketsizliktir: sesin yanıtı çok küçüktür, kas hareketi onu gölgeler. ASHA’ya göre üç aydan küçük bebekler çoğu kez doğal uykuda ya da emzirme sırasında test edilebilir; aktif ya da daha büyük bebeklerde, kaliteli kayıt için kontrollü sedasyon ya da genel anestezi gerekebilir. AAA, sedasyonun her kurumun kendi protokolüne göre ve gerektiğinde hastane ya da işlem odası ortamında yapılabileceğini belirtir.

İngiltere’de bir hastanenin ebeveyn broşürüne göre kayıt işlemi bir ile iki saat arasında sürebilir; bebeğin uyuyabilmesi için testten kısa süre önce beslenmesi ve yedek mama/bez getirilmesi önerilir. Bazen tüm ölçümler tek oturumda tamamlanamaz ve ikinci randevu gerekir.

Yetişkinlerde BERA

Yetişkinler konuşup yanıt verebildiği için BERA ilk sıradaki test değildir. Yine de davranışsal testin zor olduğu durumlarda eşik tahmini için, ayrıca işitme kaybının iç kulakta mı yoksa işitme siniri düzeyinde mi olabileceğini ayırt etmeye yardımcı olmak için kullanılabilir (ASHA). Burada bir uyarı önemli: 2022’de Clinical Otolaryngology dergisinde yayımlanan bir modelleme çalışması, ABR’nin özellikle 1 cm’den küçük sinir tümörlerinde MR’a göre daha düşük duyarlılığa sahip olduğunu hatırlatıyor. Yani tek taraflı ya da asimetrik işitme kaybında nihai kararı, uzman hekim BERA ve MR gibi tüm bulguları birlikte değerlendirerek verir.

ASSR: frekansa özgü, uykuda yapılan ölçüm

ASSR (auditory steady-state response) da bir elektrofizyolojik testtir. Ses, kesintisiz bir tonun belirli bir hızda “titreştirilmesiyle” verilir ve beyin yanıtı kaydedilir. AAA belgesine göre ABR ve ASSR’nin amacı, işitme kaybının varlığını ve türünü belirlemek ve her kulak için frekansa özgü işitme düzeylerini tahmin etmektir. Katılım gerektirmediği için bebekler ve iş birliği yapamayan çocuklar için uygundur; ABR gibi uyku ya da sedasyon ve uzun randevu süresi ister.

ASSR her merkezde bulunmaz. ASHA, ASSR’nin altı aydan küçük bebeklerde eşik tahmini için kullanışlılığının hâlâ araştırıldığını bildiriyor; bu nedenle sonuçlar genellikle ABR ve diğer testlerle birlikte değerlendirilir.

Konuşma odyometrisi: duymak ile anlamak arasındaki fark

Konuşma odyometrisi, ASHA’nın tarifiyle işitme duyarlılığını ve konuşmayı algılama becerisini birlikte değerlendirir. Kelime ve cümleler farklı şiddetlerde dinletilir; kişi bunları tekrar eder (küçük çocuklarda resim göstererek yanıt verir). Konuşmayı fark etme ve anlama eşikleri, kelime tanıma skoru ve gürültüde konuşma testi bunun parçalarıdır. ASHA, birçok kişinin asıl şikâyetinin gürültüde anlamakta zorlanmak olduğunu, gürültülü ortam sonuçlarının sessiz ortamdan oldukça farklı çıkabileceğini belirtir.

Saf ses sonucu iyi olsa bile “duyuyorum ama anlamıyorum” diyorsanız, bu testin istenmesi doğal bir adımdır.

Bebekten yetişkine: yaşa göre test seçimi

Çocuklarda hangi yöntemin kullanılacağı, çocuğun gelişim yaşına göre belirlenir. ASHA’nın çocuk işitme kaybı sayfasına göre:

• 6 aya kadar: Davranış gözlemi, elektrofizyolojik testlerle birlikte kullanılır (OAE, ABR).
• Yaklaşık 6–24 ay: Görsel pekiştirmeli odyometri; ses duyulunca ışıklı bir oyuncak yanıt olarak ödüllendirir.
• Yaklaşık 2–4 yaş: Oyun odyometrisi; sesi duyunca bir oyun görevi yapılır (örneğin kovaya top atmak).
• 4–5 yaştan itibaren: Yetişkinlere benzer, düğmeye basma ya da el kaldırma ile yapılan geleneksel odyometri.

Yetişkinlerde NHS’in sıraladığı başlıca testler saf ses odyometrisi, konuşma odyometrisi ve timpanometridir; OAE ve BERA ise gerektiğinde, bulguya göre eklenir. NHS’in yetişkin ve çocuk testlerini sıraladığı sayfaya göre bütün işitme testi kullanılan yöntemlere bağlı olarak yaklaşık 15 dakika ile 1 saat arasında sürer.

Karşılaştırma tablosu

Randevuya nasıl hazırlanmalı?

• Kulak kiri ve soğuk algınlığı: Kulak kiri OAE ve timpanometri probunu tıkayabilir (AAA). Yakın zamanda nezle, kulak ağrısı ya da akıntı yaşadıysanız bunu odyoloğa söyleyin.
• Timpanometri için özel hazırlık gerekmez: Test hızlı yapılır; ASHA destekli kaynak ek bir hazırlık gerekmediğini belirtir.
• Bebeklerde zamanlama: OAE ve BERA için bebeğin sakin ve uykulu olduğu saati seçin; beslenme planını merkezle konuşun.
• Sedasyon planlanıyorsa: Açlık süresi, ilaç ve eşlikçi bilgilerini testi yapan merkezin vereceği yönergelere göre uygulayın; kendi başınıza karar vermeyin.
• Geçmiş kayıtlarınızı getirin: Önceki odyogramlar, yenidoğan tarama sonucu, kullandığınız ilaçlar ve kulak ameliyatları değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Sonuç ne anlatır, ne anlatmaz?

Her test bulmacanın bir parçasıdır. Timpanometri orta kulağı, OAE iç kulağı, BERA ve ASSR sinir yolunu, konuşma testi ise gerçek hayattaki anlama becerisini gösterir. Parçalar birleştiğinde işitme kaybı olup olmadığı, olduysa türü ve olası nedeni netleşir. Bu bilgi tedavi, izlem ya da cihaz kararının zeminini oluşturur.

Bu testlerin hiçbiri tek başına “teşhis” koymaz. Bulgular odyolog ve kulak burun boğaz uzmanı tarafından birlikte yorumlanır. Bir ya da iki kulakta ani işitme düşmesi gibi acil durumlarda testi beklemeyin, ani işitme kaybı yazımızdaki adımları izleyip aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun.

Sık sorulan sorular

BERA testi acıtır mı?

Hayır. Elektrotlar cilde yapıştırılır, sesler kulaklıktan ya da küçük bir uçtan verilir; iğne ya da kesi yoktur. Zorluk hareketsiz kalmaktır; bu yüzden bebeklerde uyku, bazı çocuklarda sedasyon gerekebilir.

OAE’den geçen bebeğin işitmesi kesin normal midir?

Her zaman değil. OAE iç kulağın dış tüy hücrelerini gösterir; işitme siniri ya da sinir yolundaki bir sorunu yakalamayabilir (ASHA). Konuşma ve tepki gelişimi hakkında bir kaygınız varsa taramadan geçmiş olsa bile tekrar değerlendirme isteyin.

Timpanometri kulak zarına zarar verir mi?

Hayır. Cleveland Clinic, testin çok güvenli olduğunu, en fazla geçici bir basınç ya da dolgunluk hissi yarattığını belirtir. Prob çıkarıldığında bu his geçer.

BERA ile saf ses testi aynı şey mi?

Hayır. Saf ses testi sizin “duydum” demenize dayanır. BERA ise beyin sapının elektriksel yanıtını kaydeder ve sizin yanıt vermenizi gerektirmez. İkisi birbirini tamamlar.

Kaynaklar

• ASHA Practice Portal. Hearing Loss in Children (audiologic assessment, yaşa göre test seçimi, ABR/OAE/ASSR). ASHA sayfası
• ASHA Practice Portal. Hearing Loss in Adults (timpanometri, akustik refleks, OAE, ABR, konuşma odyometrisi). ASHA sayfası
• American Academy of Audiology. Clinical Guidance Document: Assessment of Hearing in Infants and Young Children, 2020. AAA belgesi (PDF)
• Cleveland Clinic. Tympanometry. Sayfa
• Communication Health Support Association (ASHA destekli). Types of Hearing Tests. Sayfa
• NHS (İngiltere). Hearing tests. Sayfa
• NHS (İngiltere). Newborn hearing test. Sayfa
• Worcestershire Acute Hospitals NHS Trust. A Parent’s Guide to Auditory Brainstem (ABR) Testing. Hasta broşürü
• Auditory brainstem response prior to MRI compared to standalone MRI in the detection of vestibular schwannoma: A modelling study. Clinical Otolaryngology, 2022. Makale