Yetişkinlerde Kulakta Sıvı Birikmesi: Belirtiler, Nedenler, Ne Zaman Doktora?

Kulakta sıvı birikmesi nedir?

Kulak zarının arkasında, orta kulak denen küçük bir boşluk vardır. Bu boşluk normalde havayla doludur ve burnun arkasına açılan ince bir kanal olan Östaki borusu sayesinde havalanır. Östaki borusu yutkunduğunuzda ya da esnediğinizde kısa bir an açılır, orta kulaktaki basıncı dış ortamla eşitler ve buradaki salgının boşalmasını sağlar.

Östaki borusu şişer ya da tıkanırsa orta kulak havalanamaz. İçerideki hava yavaşça emilir, basınç düşer ve zamanla boşluk sıvıyla dolar. Tıpta buna seröz otit ya da efüzyonlu orta kulak iltihabı denir. Ağrılı, ateşli ve ani başlayan orta kulak iltihabından farklı olarak çoğu zaman ağrı yapmaz; kişi daha çok tıkanıklık ve boğuk duyma fark eder.

Belirtiler nelerdir?

Belirtiler genellikle hafif başlar ve kişiden kişiye değişir. İngiltere’deki NHS hastanelerinin hasta bilgilendirme belgeleri en sık şunları sayar:

• Boğuk duyma: Sesler “su altındaymış gibi” ya da “kulakta pamuk varmış gibi” gelir.
• Dolgunluk ya da tıkanıklık hissi: Kulak sürekli basınç altındaymış gibi hissedilir.
• Çıtırtı ve tıkırtı: Yutkunurken ya da esnerken kulakta sesler duyulur.
• Kulak çınlaması ve hafif dengesizlik: Bazı kişilerde eşlik edebilir.
• Hafif ağrı: Özellikle basınç değiştiğinde, örneğin uçağın inişinde.

Belirtiler soğuk algınlığı, sinüzit ya da alerji döneminde ve yükseklik değiştiğinde artma eğilimindedir.

Kulak tıkanıklığı her zaman sıvı değildir

Kulakta dolgunluk ve boğuk duyma başka nedenlerle de olabilir. Bazıları evde beklenecek durumlar değildir; bu yüzden tıkanıklığın nedenini bilmek önemlidir:

• Kulak kiri tıkacı: Kir, kulak zarının önünde, dış kulak yolunda birikir. Genellikle tek kulakta, çoğu zaman yıkanma ya da kulak çubuğu kullanımından sonra aniden başlar. Ayrıntılar için sıkışmış kulak kiri yazımıza bakabilirsiniz.
• Dış kulak yolu iltihabı: Kulak kanalında ağrı, kaşıntı, kulağa dokununca artan hassasiyet ve bazen akıntıyla birliktedir; havuz ve deniz sonrasında sık görülür; bkz. yüzücü kulağı yazımız.
• Ani işitme kaybı: İç kulaktan kaynaklanır; kişi bunu çoğu zaman “kulağım tıkandı” diye tarif eder ama neden sıvı değildir. Birkaç gün içinde gelişen işitme kaybı acildir; ayrıntılar ani işitme kaybı yazımızda.

Hangisi olduğunu kulağa bakmadan ayırmak çoğu zaman mümkün değildir. Kulak muayenesi ve kısa bir işitme testi, nedeni kısa sürede gösterir. Kulak tıkanıklığının diğer nedenlerini kulak tıkanıklığı yazımızda ayrıca anlattık.

Yetişkinlerde neden olur?

Yetişkinlerde orta kulakta sıvı birikmesi tek bir hastalık değil, Östaki borusunun çalışmasını bozan pek çok durumun ortak sonucudur. Yetişkinlerle ilgili kapsamlı bir derleme, en sık nedenleri ve daha seyrek ama önemli olanları ayrı ayrı ele alır:

• Soğuk algınlığı ve üst solunum yolu enfeksiyonları: En sık nedendir. Burun ve geniz şişince Östaki borusu da tıkanır; sıvı çoğu zaman enfeksiyon geçtikten sonra birkaç hafta içinde çekilir.
• Alerji ve sinüzit: Burun içindeki süregen şişlik borunun açılmasını zorlaştırır.
• Basınç değişimi: Uçak inişi ya da dalış sırasında basınç dengelenemezse orta kulakta sıvı toplanabilir.
• Burun arkasında (geniz) yer kaplayan oluşumlar: Büyümüş geniz eti, kist ya da çok daha seyrek olarak tümör, Östaki borusunun ağzını kapatabilir. Bu yüzden yetişkinde açık bir neden olmadan süren sıvı ciddiye alınır.
• Baş-boyun bölgesine ışın tedavisi: Bu tedaviyi almış kişilerde Östaki borusu etkilenebilir.

Ne zaman kendiliğinden geçer, ne zaman doktora gidilmeli?

Soğuk algınlığından sonra başlayan hafif tıkanıklık çoğu zaman kendiliğinden düzelir. NHS hasta bilgilendirme belgeleri, belirtiler 3 haftadan uzun sürerse bir uzmana başvurulmasını önerir. İngiltere Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmelliyet Enstitüsü’nün (NICE) yetişkinlerde işitme kaybı kılavuzu da soğuk algınlığıyla ilişkisi olmayan orta kulak sıvısı ve işitme kaybı olan yetişkinlerde kulak burun boğaz (KBB) değerlendirmesine dikkat çeker.

Burun arkasının incelenmesi, kulağa giden kanalın ağzını kapatan bir oluşum olup olmadığını görmek içindir. Bir derleme, tek başına orta kulak sıvısıyla gelen yetişkinlerde bu muayenenin her zaman gerekip gerekmediğine dair kesin araştırma olmadığını, kararın hekimin muayene bulgularına ve eşlik eden belirtilere göre verildiğini vurgular. Burun tıkanıklığı, burundan kanlı akıntı ya da boyunda şişlik gibi belirtiler eşlik ediyorsa bunu mutlaka doktorunuza söyleyin.

Tanı nasıl konur?

Değerlendirme kulak muayenesiyle başlar. Hekim otoskopla kulak zarına bakar; zarın arkasında sıvı, kabarcık ya da zarın içe çekilmiş olması görülebilir. Ardından genellikle şu testler yapılır:

1. Timpanometri: Kulak zarının ne kadar hareket ettiğini ölçer. Orta kulakta sıvı varsa zar neredeyse hiç hareket etmez ve test bunu gösterir.
2. Odyometri (işitme testi): İşitme kaybının derecesini ve türünü belirler. Sıvı genellikle sesin iç kulağa iletilmesini zorlaştıran, iletim tipi bir kayıp yapar.

Bu testler kısa sürer. Ayrıntılar için işitme testleri rehberimize bakabilirsiniz.

Tedavi seçenekleri

Tedaviye kulak burun boğaz uzmanı karar verir ve seçim, sıvının nedenine ve ne kadar sürdüğüne göre değişir:

• İzlem: Soğuk algınlığından sonra gelişen sıvı çoğu zaman haftalar içinde kendiliğinden çekilir.
• Nedenin tedavisi: Alerji ya da sinüzit varsa önce bunun tedavisi düşünülür.
• Kulağı havalandırma: Hekim, nazikçe kulağı açmaya yönelik egzersizler önerebilir.
• Kulak zarına havalandırma tüpü: Uzun süren ve işitmeyi etkileyen durumlarda, orta kulağın havalanması için kulak zarına küçük bir tüp yerleştirilebilir.

Yetişkinlerde Östaki borusu sorunlarının tedavisi üzerine yapılmış sistematik bir derleme, hangi yöntemin en iyi olduğunu söylemeye yetecek güçlü kanıt bulunmadığını belirtir. Bu yüzden kulağınız için en uygun yolu, muayene ve test sonuçlarına bakarak hekiminizle birlikte belirlemeniz önemlidir.

Evde neler yapabilirsiniz?

• Esneyin, yutkunun, sakız çiğneyin: Bunlar Östaki borusunun açılmasına yardım eder.
• Kulağı nazikçe açmayı deneyin: Ağız kapalıyken burnu sıkıp çok hafifçe üfleyerek kulağı açmayı deneyebilirsiniz; NHS belgeleri bunu yaparken zorlamamanızı özellikle vurgular.
• Uçuşta iniş sırasında yutkunun: Soğuk algınlığı ya da burun tıkanıklığı varken uçmak belirtileri artırabilir; uçuş öncesi hekiminize danışabilirsiniz.
• Kulağınıza bir şey sokmayın: Sıvı kulak zarının arkasındadır; kulak çubuğu ya da rastgele kulak damlası işe yaramaz ve kulak kanalına zarar verebilir.

İşitme cihazı gerekir mi?

Orta kulaktaki sıvının yol açtığı işitme kaybı çoğu zaman geçicidir ve sıvı çekilince düzelir; bu nedenle genellikle işitme cihazı gerekmez. Sıvı uzun süre devam ediyor ya da tedaviye rağmen işitme düzelmiyorsa, işitme testi tekrarlanır ve başka seçenekler hekiminizle birlikte değerlendirilir. Önemli olan, önce kaybın nedenini doğru belirlemektir. Kalıcı bir kayıp saptanırsa işitme cihazı fiyatlarını neyin belirlediğini ve size en yakın şubemizi inceleyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kulakta sıvı birikmesi kendiliğinden geçer mi?

Çoğu zaman evet. Soğuk algınlığından sonra başlayan sıvı genellikle birkaç hafta içinde kendiliğinden çekilir. Belirtiler 3 haftadan uzun sürerse bir kulak burun boğaz uzmanına görünmeniz önerilir.

Kulakta sıvı kalıcı işitme kaybı yapar mı?

Genellikle hayır. Sıvının yol açtığı kayıp çoğu zaman geçicidir ve sıvı çekilince işitme düzelir. Ancak uzun süren durumlar kulak zarını etkileyebileceği için takip edilmelidir.

Neden yalnızca tek kulakta olur, tehlikeli mi?

Tek kulakta sıvı, o taraftaki Östaki borusunun daha çok etkilenmesiyle sık görülür ve çoğu zaman zararsızdır. Yine de yetişkinde soğuk algınlığı olmadan başlayan ve süren tek taraflı sıvıda hekim, nedeni anlamak için burun arkasının da incelenmesini isteyebilir.

Kulakta sıvı varken uçağa binebilir miyim?

Basınç değişimi belirtileri artırabilir ve ağrı yapabilir. Uçuş planınız varsa önceden hekiminize danışın; iniş sırasında sık sık yutkunmak ve esnemek basıncın dengelenmesine yardım eder.

Çocuklardaki seröz otitle aynı şey mi?

Aynı durumdur ama nedenleri ve takibi farklıdır. Çocuklarda çok sık görülür ve çoğu zaman geniz eti ve sık soğuk algınlığıyla ilişkilidir; ayrıntılar için çocuklarda orta kulak sıvısı yazımıza bakabilirsiniz.

Kaynaklar

• NICE. Hearing loss in adults: assessment and management (NG98), öneri 1.1.2–1.1.5. Kılavuz
• Chelsea and Westminster Hospital NHS Foundation Trust. Eustachian tube dysfunction (hasta bilgilendirme belgesi). Belge
• Mills R, Hathorn I. Aetiology and pathology of otitis media with effusion in adult life. The Journal of Laryngology & Otology, 2016. DOI
• Is nasopharyngoscopy necessary in adult-onset otitis media with effusion? The Laryngoscope (en iyi uygulama derlemesi). DOI; ENTtoday özeti
• Llewellyn A, Norman G, Harden M, ve ark. Interventions for adult Eustachian tube dysfunction: a systematic review. Health Technology Assessment, 2014;18(46). Makale