Kısa cevap
Çocuklarda kulak ağrısının en sık nedeni akut orta kulak iltihabıdır. İngiltere Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmelliyet Enstitüsü (NICE) kılavuzuna göre bu iltihap çoğu zaman kendiliğinden geçer: belirtiler genellikle yaklaşık 3 gün, bazen en fazla 1 hafta sürer ve çocukların çoğu antibiyotik almadan düzelir. Bu sürede en önemli şey çocuğun ağrısını yaşına ve kilosuna uygun bir ağrı kesiciyle hafifletmek ve uyarı işaretlerini izlemektir. Ağrı güçlüyse, 12 aylıktan küçük bir bebekte ya da aşağıdaki uyarı işaretlerinden biri varsa çocuğu hekime gösterin.
Çocuklar neden bu kadar sık kulak ağrısı çeker?
Kulak zarının arkasındaki orta kulak, Östaki borusu denen ince bir kanalla burnun arkasına bağlıdır. Çocuklarda bu kanal yetişkinlere göre daha kısa ve daha yataydır. Soğuk algınlığı sırasında burun ve geniz şişince kanal kolayca tıkanır, orta kulakta sıvı birikir ve bu sıvı mikroplar için uygun bir ortam olur. Bu yüzden kulak ağrısı çoğu zaman bir soğuk algınlığının ardından gelir.
Kulak ağrısının nedenleri
NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti) kulak ağrısının olası nedenlerini, eşlik eden belirtilere göre gruplar:
| Eşlik eden belirti | Olası neden |
|---|---|
| Ateş, soğuk algınlığı | Orta kulak iltihabı, grip ya da soğuk algınlığı |
| Yutkunurken ağrı | Boğaz ağrısı ya da bademcik iltihabı (ağrı kulağa vurur) |
| Diş ağrısı ya da diş çıkarma | Diş çıkarma ya da diş apsesi |
| Duymada değişiklik | Kulak kiri tıkacı, kulağa kaçmış bir cisim, kulak zarı delinmesi ya da orta kulakta sıvı |
Havuzdan ya da denizden sonra başlayan, kulağa dokununca artan ağrı ise çoğu zaman dış kulak yolu iltihabına işaret eder; ayrıntılar yüzücü kulağı yazımızda.
Bebekler ve küçük çocuklar ağrıyı nasıl gösterir?
Konuşamayan ya da ağrısını tarif edemeyen çocuklarda NHS şu işaretlere dikkat çeker:
- Kulağını çekiştirme ya da ovuşturma
- Bazı seslere tepki vermeme
- 38 °C ve üzeri ateş
- Huzursuzluk, ağlama, uyuyamama
- İştahsızlık
- Denge kaybı
Bebeklerde neden daha dikkatli olmalı?
Bir yaşından küçük bebekler ağrının yerini gösteremez. Bu yüzden NHS, 12 aylıktan küçük bir bebekte kulak iltihabından şüphelenildiğinde beklemeden hekime başvurulmasını önerir. NICE, ateşi olan 5 yaşından küçük çocukların ayrıca ateş rehberine göre değerlendirilmesini ister. Bebeğiniz kulağını çekiştiriyor, beslenmeyi reddediyor, alışılmadık biçimde huzursuz ya da tersine çok uykuluysa, kulak ağrısını beklemeye almayın.
Bebeklerde kulak ağrısını diş çıkarmadan ayırmak da zor olabilir. Diş çıkaran bebek de kulağını ovuşturabilir; ancak yüksek ateş, kulaktan akıntı ya da belirgin halsizlik diş çıkarmayla açıklanmamalıdır. Emin değilseniz hekime gösterin.
Dış, orta ve iç kulak iltihabının farkını ve yetişkinler için evde yapılabilecekleri kulak iltihapları yazımızda anlattık. Yetişkinlerde kulak ağrısının nedenleri ve evde yapılabilecekler için kulak ağrısı rehberimize bakabilirsiniz.
Evde neler yapabilirsiniz?
- Ağrı kesici: NICE, ağrı için düzenli aralıklarla parasetamol ya da ibuprofen verilmesini önerir; doz çocuğun yaşına ve kilosuna göre olmalıdır. Doğru dozu ilacın prospektüsünden ya da eczacınızdan öğrenin; kullanacağınız ilaç ve dozu çocuğunuzun hekimi ya da eczacısı belirlesin. NICE ve NHS’e göre 16 yaşından küçük çocuklara aspirin verilmez.
- Ilık bez: NHS, ağrıyan kulağın üzerine ılık bir bez koymanın rahatlatabileceğini belirtir.
- Dinlenme ve sıvı: Çocuğun dinlenmesine ve yeterince sıvı almasına özen gösterin.
- Akıntıyı dışarıdan silin: Kulaktan akıntı geliyorsa yalnız dış kısmı temiz bir pamukla silin.
Nelerden kaçınmalısınız?
- Kulağa bir şey sokmayın: Kulak çubuğu, parmak ya da başka bir cisim kulağa sokulmamalıdır (kulak çubuğu neden önerilmiyor).
- Kulağa rastgele damla ya da yağ koymayın: Kulak zarı delinmişse damlalar zarar verebilir; damla kullanmadan önce hekime ya da eczacıya danışın.
- Su kaçırmayın: İltihap geçene kadar kulağa su ve şampuan kaçmamasına dikkat edin, yüzmeye ara verin.
- Burun açıcı ve alerji ilaçlarına güvenmeyin: NICE, burun açıcıların ve antihistaminiklerin kulak iltihabı belirtilerine yardımcı olmadığını belirtir.
Antibiyotik gerekir mi?
Her kulak ağrısı antibiyotik gerektirmez. NICE kılavuzu, akut orta kulak iltihabının hem virüslerden hem bakterilerden kaynaklanabildiğini ve çocukların çoğunun 3 gün içinde antibiyotiksiz düzeldiğini vurgular. Antibiyotik verilip verilmeyeceğine, çocuğu muayene eden hekim; yaşına, belirtilerin şiddetine ve süresine bakarak karar verir. Evde kalan eski antibiyotikleri hekime danışmadan kullanmayın.
Ne zaman doktora gitmelisiniz?
| Durum | Ne yapmalı? |
|---|---|
| 12 aylıktan küçük bir bebekte kulak ağrısı ya da iltihap şüphesi | Hekime başvurun. |
| Ağrı 2–3 günde geçmiyor ya da çocuk sık sık kulak iltihabı geçiriyor | Hekime başvurun. |
| 2 yaşından küçük bir çocukta iki kulakta birden ağrı | Aynı gün hekime başvurun. |
| Kulaktan sıvı ya da irin gelmesi, işitmede değişiklik | Aynı gün hekime başvurun. |
| Çok yüksek ateş, titreme, çocuğun genel durumunun kötüleşmesi | Beklemeden hekime ya da acil servise başvurun. |
| Kulak arkasında şişlik ve kızarıklık, kusma, baş dönmesi, belirgin halsizlik | Acil servise başvurun; gerekirse 112’yi arayın. |
Kulak arkasındaki şişlik nadir ama ciddi bir komplikasyonun işareti olabilir; NICE bu tür komplikasyonların seyrek olduğunu belirtir; yine de kulak arkasında şişlik görürseniz beklemeyin.
Muayenede neler yapılır?
Hekim önce çocuğun ne zamandır ağrı çektiğini, ateşini, soğuk algınlığı olup olmadığını ve daha önce kulak iltihabı geçirip geçirmediğini sorar. Ardından otoskop denen ışıklı küçük bir aletle kulak kanalına ve kulak zarına bakar. Orta kulak iltihabında kulak zarı çoğu zaman kırmızı ve dışa doğru şişkin görünür; zarın arkasında sıvı fark edilebilir. Muayene kısa sürer ve genellikle acıtmaz; çocuğunuzu kucağınızda tutarak sakin kalmasına yardım edebilirsiniz.
Bazen ağrının ardından kulaktan akıntı gelir ve ağrı birden hafifler. Bu, orta kulaktaki basıncın kulak zarındaki küçük bir delikten boşaldığını gösterebilir. Bu durumda çocuğu aynı gün hekime gösterin; zar çoğu zaman kendiliğinden iyileşse de takip gerekir. Ayrıntılar kulak zarı delinmesi yazımızda.
Kulak iltihabını önlemek için neler yapılabilir?
Her kulak iltihabı önlenemez; ancak NHS riski azaltmak için şunları önerir:
- Aşıları eksiksiz yaptırın: Çocukluk dönemi aşılarının tamamlanması önerilir.
- Sigara dumanından uzak tutun: Çocuğun dumanlı ortamlarda bulunmamasına dikkat edin.
- Emziği uzatmayın: 6 aylıktan büyük çocuklarda emzik kullanımından kaçınılması önerilir.
- Kulağa bir şey sokmayın: Kulak çubuğu ya da parmakla kulak temizlenmemelidir.
- Yüzerken kulağı koruyun: Sık iltihap geçiren çocuklarda yüzerken kulak tıkacı ya da bone kullanılabilir; banyoda kulağa su ve şampuan kaçırmamaya çalışın.
Sık sık kulak iltihabı geçiren çocuklarda hekim, altta yatan bir neden olup olmadığını araştırmak ve işitmeyi kontrol etmek için çocuğu bir kulak burun boğaz uzmanına yönlendirebilir.
Kulak ağrısı geçtikten sonra işitme
İltihap geçtikten sonra orta kulakta bir süre sıvı kalabilir. Bu sıvı ağrı yapmaz ama işitmeyi hafifçe azaltabilir; çocuk televizyonun sesini açmak isteyebilir ya da seslenince geç tepki verebilir. Çoğu zaman kendiliğinden düzelir. Sıvı haftalarca sürüyorsa ya da çocuğunuzun işitmesinden endişe ediyorsanız işitmesini ölçtürmek iyi olur; size en yakın şubemizde ücretsiz işitme testi yapılır. Ayrıntılar için çocuklarda orta kulak sıvısı yazımıza bakabilirsiniz. Çocuklarda işitme testi yaşa göre farklı yöntemlerle yapılır; yetişkin testinin nasıl yapıldığını işitme testi nasıl yapılır, okul çağındaki çocuklar için ise okul çağında işitme kontrolü yazılarımızdan okuyabilirsiniz.
Çocuğunuzun işitmesinden endişeleniyorsanızÇocuklarda işitme değerlendirmesiPediatriyi inceleyinSık sorulan sorular
4 yaşındaki çocuğun kulak ağrısına ne iyi gelir?
Yaşına ve kilosuna uygun dozda parasetamol ya da ibuprofen ve ağrıyan kulağın üzerine ılık bir bez çoğu zaman rahatlatır. Dozu prospektüsten ya da eczacınızdan öğrenin. Ağrı 2–3 günde geçmezse, ateş yükselirse ya da kulaktan akıntı gelirse hekime başvurun.
Çocuklarda kulak ağrısı kaç günde geçer?
Orta kulak iltihabında belirtiler genellikle yaklaşık 3 gün sürer, bazen bir haftayı bulur. Çocukların çoğu bu sürede antibiyotiksiz düzelir. Belirtiler kötüleşirse ya da uzarsa çocuğu yeniden muayene ettirin.
Kulağa sıcak su torbası koymak iyi gelir mi?
Ilık bir bez ağrıyı hafifletebilir. Çok sıcak su torbası ise küçük çocuklarda yanığa yol açabilir; ısıyı her zaman kendi elinizde kontrol edin ve çocuğu yalnız bırakmayın.
Kulak ağrısı olan çocuk uçağa binebilir mi?
İniş sırasında basınç değişimi ağrıyı artırabilir. Uçuştan önce hekiminize danışın; iniş sırasında emzirmek, biberon ya da su içirmek yutkunmayı ve basıncın dengelenmesini kolaylaştırır.
Sık kulak iltihabı işitmeyi etkiler mi?
Tekrarlayan iltihaplar ve orta kulakta uzun süre kalan sıvı işitmeyi geçici olarak azaltabilir. Konuşma gelişimini etkilememesi için çocuğunuzun işitmesinin takip edilmesi önemlidir.